Voor Straatverplegers is dakloosheid in België meer dan een woonvraagstuk. Het verband tussen bestaansonzekerheid en geestelijke gezondheid bepaalt vaak of iemand vooruit kan. Dit getuigenis gaat over geestelijke gezondheid bij dakloze mensen en hoe begeleiding op straat, stap voor stap, opnieuw houvast kan geven.
Psychische problemen en sociale uitsluiting: een traject op straat met breuken in de zorg
We kregen in 2021 een melding over deze man, maar pas in januari 2023 kwam hij echt in onze begeleiding. Zijn traject is al lang en complex, getekend door een dissociatieve identiteitsstoornis in combinatie met een psychose. Al jaren wordt zijn leven op straat gekenmerkt door observatieperiodes, ziekenhuisopnames en herhaaldelijke onderbrekingen van de behandeling.
Ondanks zijn morbide besef en de helderheid waarmee hij over zijn aandoening kan praten, waren de behandelingen die hij tot nu toe kreeg vaak moeilijk te verdragen. Daardoor was het lastig om de medicatie vol te houden: de bijwerkingen belemmeren hem in het dagelijks leven, putten hem uit en ontmoedigen hem. Behandelingen worden stopgezet en vervolgens elders, of op een andere manier, hervat.
Daar komt nog een cruciaal tekort aan plaatsen in de psychiatrische zorg bij. Het ontbreken van een kader om behandelingen te testen en aan te passen, het juiste medicijn en de juiste dosering vinden, vormt een belangrijke rem op de begeleiding. Deze beperkingen van het systeem leiden regelmatig tot onderbrekingen in de zorg.
Tussen twee behandelingen door moet je opnieuw beginnen: je verhaal opnieuw uitleggen, een dossier opnieuw samenstellen, sporen van ziekenhuisopnames, medische rapporten en ‘bewijzen’ van wat je doormaakt terugvinden. Soms zijn we heel veel tijd kwijt met het achterhalen van die documenten, alsof we steeds weer moeten bewijzen dat zijn lijden echt is.
Wat opvalt in zulke momenten, is de moed die daarvoor nodig is: zichzelf opnieuw vertellen, stukjes van zijn verhaal opnieuw beleven in de hoop toegang te krijgen tot de hulp die hij nodig heeft.
Bij de begeleiding gaan we stap voor stap met hem mee. Vaak moeten we het doen met wat er is: een tekort aan plaatsen in de psychiatrische zorg, een gebrek aan mogelijkheden om een behandeling in een stabiele omgeving uit te proberen, te weinig tijd om medicatie goed af te stemmen. Dus doen we het met wat er is. We proberen de band te behouden, de stappen te ondersteunen en oplossingen te zoeken waar die nog te vinden zijn.
Psychosociale begeleiding voor dakloze mensen: psychologische ondersteuning, vertrouwen en terugvalpreventie
In dit werk was de inbreng van Manon, als psycholoog, ook van onschatbare waarde. Ze heeft de man al ontmoet en deelde tijdens klinische vergaderingen haar observaties en haar begrip van de situatie met het team. Hoewel de begeleiding op verwijzing kan verlopen, werken we echt als een team: bij elke ontmoeting proberen we de houding uit te dragen die we samen hebben opgebouwd.
Na verloop van tijd ontstaat er iets. Na bijna drie jaar van ontmoetingen, gesprekken en soms eenvoudige momenten die we samen deelden, is er vertrouwen gegroeid. Een vertrouwen dat soms kwetsbaar is, maar echt. We luisteren naar elkaar, we proberen het opnieuw, we zoeken samen naar hulp die bij hem zou kunnen passen.
In deze context heeft hij onlangs ingestemd met het starten van een behandeling met injecties. Deze keuze is niet zomaar: het is het resultaat van een lange weg vol pogingen, twijfels en gesprekken.
De begeleiding blijft kwetsbaar, vooral omdat er geen psychiater is om deze behandeling te begeleiden. Maar deze stap vooruit zegt iets essentieels: de volharding van een man die, ondanks de breuken, de obstakels en de ontmoedigingen, blijft zoeken naar hulp en accepteert dat we een tijdje naast hem lopen.
In deze trajecten die gekenmerkt worden door bestaansonzekerheid en ziekte, zijn de vorderingen soms bescheiden. Toch dragen ze iets heel menselijks in zich: de ontmoeting tussen iemand die, ondanks alles, bereid is om vertrouwen te schenken, en professionals die, met de beschikbare middelen, proberen dat vertrouwen niet onbeantwoord te laten.
Clémence, sociaal werker