In België, net als elders in Europa, staan de fundamentele rechten van migrantenmensen vandaag onder druk. Op 8 december 2025 kwamen de 27 EU-lidstaten tot een akkoord dat het terugkeerbeleid voor mensen zonder papieren aanzienlijk verstrengt. Het akkoord maakt detentie, uitwijzing en uitbesteding van terugkeer naar derde landen makkelijker. Deze koers wordt sterk bekritiseerd door vele ngo’s omwille van schendingen van mensenrechten.
Achter woorden als “controle”, “stroombeheer” of “begrotingsverantwoordelijkheid” gaan levens schuil die volledig kantelen: toegang tot huisvesting, gezondheidszorg en bescherming. Op deze Internationale Dag van de Migrantenmensen herinnert Straatverplegers aan iets dat te vaak vergeten wordt: migratie is geen probleem dat moet worden opgelost, maar een menselijke realiteit die we waardig moeten verwelkomen.
De huidige beleidsmaatregelen verzwakken de meest kwetsbaren en duwen duizenden mensen buiten het sociale vangnet, zonder enig alternatief voor bescherming.
De Belgische context: een politieke koerswijziging met zware gevolgen
In januari 2025 trad de federale “Arizona”-coalitie aan. Haar programma mikt op het terugdringen van het begrotingstekort, onder meer door het migratiebeleid te hervormen. Achter technische aankondigingen schuilt een structurele koerswijziging: meer controle, meer detentie, strengere regels voor gezinshereniging, minder toegang tot opvang en basisdiensten.
Vanaf juni 2025 worden intensievere binnenlandse controles ingevoerd op snelwegparkings, internationale bussen, bepaalde treinen en vluchten binnen het Schengengebied. Officieel om irreguliere verblijven te bestrijden, maar in werkelijkheid zullen deze maatregelen leiden tot meer arrestaties, administratieve detenties en uitwijzingsprocedures. De capaciteit van gesloten centra, die in 2023 635 plaatsen telde, zou tegen 2030 oplopen tot 1.145 plaatsen.
Die evolutie richting opsluiting verandert fundamenteel de manier waarop België de meest kwetsbare mensen behandelt.
Gezondheid en welzijn: toegenomen invisibilisering
Dit beleid heeft directe gevolgen voor de volksgezondheid. Bij verhoogde controle vermijden mensen zonder papieren of in precaire situaties hulpstructuren uit angst om opgepakt te worden. Dat betekent minder contact met hulpverlening, onderbroken zorgtrajecten, meer nachten op straat en snellere medische achteruitgang.
Straatteams ontmoeten al mensen die hulp, medische zorgen of toegang tot nachtopvang weigeren. Het recht op dringende medische hulp — nochtans verankerd in Belgische en Europese wetgeving — wordt moeilijker te realiseren wanneer mensen zich uit angst onzichtbaar maken.
Een populatie onzichtbaar maken vermindert hun noden en lijden niet: het verschuift ze naar domeinen waar tussenkomst moeilijker én menselijk gezien duurder wordt.
Opvang van asielzoekers: structurele uitsluiting
Vanaf augustus 2025 zal Fedasil asielzoekers die reeds een aanvraag indienden in een ander EU-land niet meer opvangen. In 2024 registreerde België 39.615 asielaanvragen, een stijging van 11,6% tegenover het jaar ervoor.
Van deze mensen waren er zo’n 400 tot 500 per maand al geregistreerd in een ander Europees land. Dat zijn tussen 4.800 en 6.000 mensen per jaar die uit het opvangnetwerk kunnen worden uitgesloten.
Deze maatregel komt bovenop een al overbelast opvangsysteem. De Belgische staat en Fedasil zijn de voorbije drie jaar al meer dan 10.000 keer veroordeeld wegens het niet respecteren van het recht op opvang.
De maatregel dreigt het aantal mensen op straat te verhogen, noodstructuren te overbelasten, en inbreuken op het opvangrecht — herhaaldelijk aangeklaagd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens — verder te verergeren. Gemeenten, OCMW’s en veldorganisaties zullen extra worden belast.
De menselijke kost zal immens zijn, en de maatschappelijke kost zal onvermijdelijk volgen.
Migratie: een menselijke realiteit, geen bedreiging
Voor Straatverplegers is migratie een structureel sociaal en menselijk feit, nauw verbonden met gewapende conflicten, autoritaire regimes en klimaatverandering.
Migrantenmensen veroorzaken de crisis niet: het zijn de beleidskeuzes die, door de toegang tot rechten te bemoeilijken, de kwetsbaarheid en het lijden vergroten. De oplossing kan niet alleen bestaan uit controle of afschrikking. Ze moet gebouwd zijn op waardigheid, zorg, bescherming en begeleiding.
Een duidelijke oproep
Op deze Internationale Dag van de Migrantenmensen roepen we op tot een beleid dat migratie erkent als een menselijke realiteit, niet als een bedreiging om in te dammen.
De beslissingen die vandaag worden genomen, bepalen hoe onze samenleving de kwetsbaarsten zal beschermen — of in de steek zal laten. We kunnen kiezen voor sluiting, controle en uitsluiting. Of we kunnen kiezen voor bescherming, zorg en nabijheid.
Bij Straatverplegers is onze keuze duidelijk.