Elk jaar op 10 december vieren we de Dag van de Mensenrechten. In 1948 keurde de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens goed, een belangrijk document dat de basisrechten van iedereen vastlegt en dat door landen moet worden beschermd.
77 jaar later moeten we vaststellen dat deze rechten nog steeds in het geding zijn en te vaak met voeten worden getreden.
Het recht op woonst: vastgelegd maar niet effectief
Een van de dertig rechten en vrijheden die in de Universele Verklaring zijn vastgelegd, is het recht op huisvesting, dat is opgenomen in artikel 25. Dit grondrecht is ook in onze grondwet opgenomen, in artikel 23. Toch is dit recht in België nog steeds niet effectief: het kan niet worden ingeroepen voor een rechtbank en het is de overheid die alles in het werk moet stellen om het te verwezenlijken.
Een acute woon-crisis in België
Vandaag de dag hebben bijna 50.000 mensen in ons land nog steeds geen woongelegenheid. Kinderen slapen op straat en elk jaar sterven er mensen op straat.
Tegelijkertijd wachten honderdduizenden mensen in de drie gewesten van het land op sociale huisvesting, terwijl anderen in onwaardige omstandigheden leven, blootgesteld aan gezondheidsrisico's in ongezonde woningen verhuurd door gewetenloze huisjesmelkers.
Meer sociale woningen bouwen en toegankelijker maken
De eerste manier is meer sociale woningen te bouwen en te renoveren. Op dit moment maken die maar 7 % uit van het totale woonaanbod in België: te weinig om de druk op de huurmarkt te verminderen, waardoor de huurprijzen in de grote steden onfatsoenlijk kunnen stijgen.
Iedereen een woonst geven betekent ook dat er oplossingen moeten komen om dakloze mensen te herhuisvesten.
Huisvesting voor dakloze mensen: een must die mogelijk wordt gemaakt door een quotum in Brussel
In Brussel is dit jaar, op initiatief van Straatverplegers en collega-organisaties, een quotum voor sociale woningen voor dakloze mensen ingevoerd. Tegen 2027 moet dit quotum 6 % bedragen per sociale huisvestingsmaatschappij.
Dit quotum is echt nodig, omdat je voor dit soort woongelegenheid jaren moet wachten en ingewikkelde administratieve procedures moet doorlopen – wat nog moeilijker is voor iemand die op straat leeft. De noodzaak is extra groot omdat de levensverwachting van dakloze mensen slechts tussen de 45 en 50 jaar ligt.
Door dakloze mensen toegang te geven tot sociale huisvesting, zorg je ervoor dat het Housing First-beleid kan blijven bestaan, waarvan de effectiviteit ruimschoots is bewezen met een re-integratiepercentage van meer dan 85%.
Wallonië: nog te weinig actie
Het is dus dringend nodig om dit quotum ook toe te passen in het Waals Gewest, waar de wachtlijsten steeds langer worden: er staan momenteel 49.945 mensen op de wachtlijst en bijna 19.387 mensen hebben geen woonst.
Het Waals Gewest telt 62 openbare huisvestingsmaatschappijen, die samen ongeveer 103.293 woningen hebben. In theorie zijn er twee systemen om dakloze mensen via deze maatschappijen aan een nieuwe woonst te helpen, maar die worden nog maar weinig gebruikt. Zo zijn er nu maar 61 woonsten beschikbaar in heel Wallonië die de maatschappijen via de Relais sociaux kunnen reserveren voor Housing First-projecten, wat maar 0,06% van de sociale woningen is.
Een collectieve plicht om het recht op huisvesting te garanderen
Om de doelstellingen van de vorige eeuw te halen en het recht op huisvesting te garanderen, is het hoog tijd om een tandje bij te steken. Het recht op betaalbare woongelegenheid voor iedereen is niet alleen een recht, maar ook een collectieve plicht.
Huisvesting is een basisbehoefte en mag niet worden gezien als een product dat onderhevig is aan de wetten van de markt. Om waardig te kunnen leven, heb je een waardige, duurzame en betaalbare woonst nodig.
Laten we op deze 10 december niet vergeten dat er nog heel wat werk aan de winkel is om de mensenrechten te garanderen, zowel in België als elders. En van die rechten vormt huisvesting de onmisbare basis voor tal van andere rechten.